Türkiye'de web sitesi erişilebilirliği artık iyi niyet meselesi değil, takvimi olan bir yükümlülük. 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi; bankalara, özel hastanelere, Millî Eğitim Bakanlığı izinli özel öğretim kurumlarına, yolcu taşıyıcılarına ve büyük telekom işletmecilerine uyum için bir yıl verdi. O süre 21 Haziran 2026'da doldu. 6563 sayılı Elektronik Ticaret Kanunu kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları için son tarih ise 21 Haziran 2027. Esas alınan standart WCAG 2.2, A seviyesi.
Avrupa tarafında da eşik çoktan geçildi: Avrupa Erişilebilirlik Yasası 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor ve merkezi Türkiye'de olsa bile AB'deki tüketiciye satış yapan şirketleri kapsıyor. Aşağıda iki düzenlemenin kimi bağladığını, hangi standardın esas alındığını ve sitenizde bugün yapabileceğiniz somut kontrolleri bulacaksınız.
| Düzenleme | Kimi kapsıyor | Son tarih | Standart |
|---|---|---|---|
| 2025/10 sayılı Genelge | Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, KİT'ler, bankalar, özel hastaneler, MEB izinli özel öğretim kurumları, karayolu/gemi/demiryolu/havayolu yolcu taşıyıcıları, A grubu seyahat acenteleri, 200.000'den fazla aboneli telekom işletmecileri | 21 Haziran 2026 — doldu | WCAG 2.2, A seviyesi |
| 2025/10 sayılı Genelge | 6563 sayılı kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları | 21 Haziran 2027 | WCAG 2.2, A seviyesi |
| Avrupa Erişilebilirlik Yasası | AB'deki tüketicilere ürün veya hizmet sunan şirketler — merkezi AB dışında olanlar dâhil | 28 Haziran 2025 — yürürlükte | EN 301 549, yani WCAG 2.1 AA |
Web sitesi erişilebilirliği nedir?
Web sitesi erişilebilirliği, bir sitenin görme, işitme, hareket veya bilişsel engeli olan kişiler tarafından da kullanılabilmesi anlamına gelir. Pratikte bu, sayfanın yalnızca fareyle değil klavyeyle de gezilebilmesi, görsellerin metin karşılığının bulunması, metnin arka planından yeterince ayrışması ve form alanlarının ekran okuyucuya kendini tanıtması demektir.
Ölçüt herkesin üzerinde anlaştığı tek bir belgeye dayanır: W3C'nin yayımladığı Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG). Üç uyum seviyesi vardır — A, AA ve AAA. A seviyesi en temel eşiktir; AA, dünyadaki düzenlemelerin çoğunda referans alınan pratik hedeftir.
2025/10 sayılı genelge kimleri kapsıyor?
Genelgenin en çok yanlış bilinen yanı burası: düzenleme yalnızca kamu kurumlarını bağlamıyor, özel sektörün büyük bir bölümünü de kapsıyor. Bir yıllık uyum süresi verilen grupta kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve belediye şirketlerinin yanı sıra bankalar, özel hastaneler, MEB izinli özel öğretim kurumları, karayolu-gemi-demiryolu-havayolu yolcu taşıyıcıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı A grubu seyahat acenteleri ve 200.000'den fazla abonesi olan telekomünikasyon işletmecileri yer alıyor.
İki yıllık süre tanınan tek grup, 6563 sayılı Elektronik Ticaret Kanunu kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları. Yani Türkiye'de çevrim içi satış yapan bir mağazanın son tarihi 21 Haziran 2027 ve o tarihe bir yıldan az kaldı.
Genelge ayrıca üç kademeli bir yapı kuruyor: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında bir İzleme Komisyonu, Bakan Yardımcısı başkanlığında bir Danışma Komisyonu ve her kurumun kendi bünyesinde oluşturması gereken bir İnceleme Komisyonu. Değerlendirme, Bakanlığın yayımladığı "Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi — A Seviyesi" üzerinden yapılıyor (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı).
Süresi dolan kurumlar için yaptırım ne?
Doğrudan cevap: genelge bir idari para cezası öngörmüyor. Yaptırım, ceza kesmek yerine görünürlük üzerinden işliyor — ve bu ayrımı bilmek, konuyu doğru boyutlandırmak için önemli.
Mekanizma iki yönlü çalışıyor. Erişilebilir bulunan kuruluşlar dijital platformlarında iki yıl süreyle "Erişilebilirlik Logosu" kullanma hakkı kazanıyor. Verilen süre içinde şartları karşılamayanların bilgileri ise kamuoyuyla paylaşılıyor. Banka, özel hastane veya özel okul gibi güvenin doğrudan satın alma kararına dönüştüğü sektörlerde bu listede yer almanın maliyeti, çoğu idari para cezasından yüksektir.
Ayrıca genelgeden bağımsız bir zemin daha var: 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, hizmete erişimde ayrımcılık yapılmamasını zaten düzenliyor. Genelge bu ilkeyi web ve mobil tarafında ölçülebilir bir kontrol listesine bağlamış oluyor.
AB'ye satış yapıyorsanız ne değişti?
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882) 28 Haziran 2025'ten bu yana uygulanıyor. Kritik nokta şu: yükümlülük şirketin nerede kurulu olduğuna değil, ürün ya da hizmetin AB pazarına sunulup sunulmadığına bakıyor. AB'deki tüketiciden sipariş alan Türkiye merkezli bir e-ticaret sitesi de kapsam içinde.
Üç pratik sonucu var:
- Teknik eşik EN 301 549. Bu harmonize standart, web içeriği için WCAG 2.1 AA'yı olduğu gibi devralır. Standarda uymak, düzenlemeye uygunluk karinesi sağlar.
- Erişilebilirlik beyanı zorunlu. Hizmetin erişilebilirlik gereklerini nasıl karşıladığını anlatan, kamuya açık bir bildirim yayımlamanız gerekir.
- Mikro işletme muafiyeti dar. Muafiyet yalnızca hizmetler için ve yalnızca 10'dan az çalışanı ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan işletmeler için geçerli. İki koşulun birlikte sağlanması gerekir; ürün piyasaya süren mikro işletmeler muaf değildir.
Türkiye'deki genelgenin A seviyesini, AB'nin AA seviyesini esas aldığına dikkat edin. İhracat yapan bir şirket için mantıklı olan, iki hedefi ayrı ayrı kovalamak yerine doğrudan WCAG 2.2 AA'ya çalışmak: üstteki eşiği tutturmak alttakini zaten kapsar.
Siteniz muhtemelen bu 6 hatayı yapıyor
WebAIM'in Şubat 2026'da bir milyon ana sayfa üzerinde yaptığı WebAIM Million analizi, sayfaların %95,9'unda otomatik olarak tespit edilebilen WCAG hatası buldu. Sayfa başına ortalama 56,1 hata düşüyor ve bu sayı bir önceki yıla göre %10,1 artmış durumda — altı yıllık iyileşme eğilimi tersine döndü.
İyi haber şu: hataların büyük çoğunluğu altı başlıkta toplanıyor ve hepsi tasarım ya da işaretleme düzeyinde çözülebiliyor.
| Hata | Sayfaların oranı | Çözüm |
|---|---|---|
| Düşük kontrastlı metin | %83,9 | Normal metinde en az 4,5:1, büyük başlıkta 3:1 kontrast oranı. Gri üstüne açık gri en sık suçlu. |
| Görsellerde eksik alternatif metin | %53,1 | Bilgi taşıyan her görsele alt yazın; dekoratif olanlara boş alt="" verin. |
| Etiketsiz form alanları | %51,0 | Her girdiye label bağlayın. Placeholder etiket yerine geçmez. |
| Boş bağlantılar | %46,3 | İçinde yalnızca ikon olan bağlantılara erişilebilir ad verin — ekran okuyucu aksi hâlde "bağlantı" der, başka bir şey demez. |
| Boş butonlar | %30,6 | İkon butonlarda aria-label kullanın. Hamburger menü ve sepet ikonu klasik örnekler. |
| Sayfa dili tanımsız | %13,5 | <html lang="tr"> ekleyin. Tek satır, ama ekran okuyucunun doğru telaffuzu buna bağlı. |
Kendi sitenizi 20 dakikada nasıl test edersiniz?
Bir ön teşhis için araç satın almanız gerekmiyor. Sırayla şunları yapın:
- Klavye turu (5 dakika). Fareyi bırakın, yalnızca Tab ile ana sayfadan iletişim formuna kadar gidin. Odağın hangi öğede olduğunu her an görebiliyor musunuz? Menüye takılıyor musunuz? Takılıyorsanız, klavye kullanan her ziyaretçi de takılıyor.
- Zoom testi (3 dakika). Tarayıcıyı %200 yakınlaştırın. Metin üst üste biniyor, butonlar ekranın dışına taşıyor mu?
- Otomatik denetim (5 dakika). Chrome'da geliştirici araçlarını açıp Lighthouse'un Erişilebilirlik denetimini çalıştırın. Puanı hedef değil, hata listesini yol haritası olarak kullanın.
- Ekran okuyucu (5 dakika). Windows'ta NVDA, macOS'ta VoiceOver açın ve yalnızca ana sayfayı dinleyin. Menü ve butonlar kendini tanıtıyor mu?
- Kontrast kontrolü (2 dakika). Gövde metni, buton metni ve form etiketlerinin kontrast oranını ölçün.
Bir uyarı: otomatik araçlar WCAG kriterlerinin yalnızca bir bölümünü yakalayabilir. Lighthouse'tan 100 puan almak "siteniz erişilebilir" demek değildir; klavye ve ekran okuyucu testinin yerini tutmaz. Bu yüzden yukarıdaki listede otomatik denetim üçüncü sırada, tek başına değil.
Erişilebilirlik eklentileri (overlay) konusunda da net olalım: sayfanın üstüne yapıştırılan bir araç çubuğu, altta duran işaretleme sorunlarını çözmez. Kontrol listeleri ve denetimler kaynak koda bakar, eklentiye değil.
Erişilebilirlik SEO ve dönüşüme ne yapar?
Erişilebilirlik çalışmasının teknik SEO ile örtüşen bir tarafı var, çünkü ikisi de aynı şeyi ister: sayfanın yapısının makineye açıkça anlatılması. Doğru başlık hiyerarşisi, açıklayıcı bağlantı metinleri, görsellerin alternatif metni ve tanımlı sayfa dili hem ekran okuyucunun hem arama motorunun okuduğu sinyallerdir.
Bu örtüşme yapay zekâ tarafında daha da belirginleşti. Üretken arama motorları bir sayfayı alıntılarken başlık hiyerarşisine, tablolara ve soru-cevap yapısına bakar; gerçek başlık yerine kalınlaştırılmış paragraf kullanan bir sayfa, ekran okuyucu için olduğu kadar bu sistemler için de yapısız görünür. Erişilebilirlik için yaptığınız düzeltmelerin çoğu, aynı anda alıntılanabilirliği de artırır.
Dönüşüm tarafında etki daha doğrudan: etiketsiz form alanları, düşük kontrastlı butonlar ve klavyeyle geçilemeyen adımlar yalnızca engelli kullanıcıyı değil, küçük ekranda acele eden herkesi durdurur. Dönüşüm oranını artıran web tasarım ilkeleri yazısındaki kontrol listesiyle bu yazınınki büyük ölçüde aynı yere bakar.
Sıkça sorulan sorular
Küçük bir işletmenin web sitesi de erişilebilir olmak zorunda mı?
Türkiye'de 2025/10 sayılı genelge sektör bazlı çalışır: kapsamda sayılan gruplardan birinde değilseniz genelge sizi doğrudan bağlamaz. Ancak 6563 sayılı kanun kapsamında e-ticaret yapıyorsanız, işletmenin büyüklüğünden bağımsız olarak 21 Haziran 2027 tarihi sizin için de geçerlidir. AB'ye satış yapıyorsanız Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın mikro işletme muafiyeti yalnızca 10'dan az çalışanı ve 2 milyon avroyu aşmayan cirosu olan hizmet sağlayıcıları kapsar.
WCAG 2.2 A seviyesi ile AA seviyesi arasındaki fark nedir?
A seviyesi, içeriğin kullanılabilir olması için asgari eşiktir: klavye erişimi, görsellerde alternatif metin, tanımlı sayfa dili gibi kriterleri kapsar. AA seviyesi bunun üzerine renk kontrastı oranları, metnin yeniden boyutlandırılabilmesi ve tutarlı gezinme gibi kriterleri ekler. Türkiye'deki genelge A seviyesini, Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın dayandığı EN 301 549 standardı ise AA seviyesini esas alır.
Erişilebilirlik eklentisi kurmak uyum için yeterli mi?
Hayır. Sayfaya sonradan eklenen erişilebilirlik araç çubukları kaynak kodundaki eksik etiketleri, boş butonları veya hatalı başlık hiyerarşisini düzeltmez. Hem WCAG denetimleri hem de Bakanlığın kontrol listesi sayfanın kendi işaretlemesine bakar. Eklenti en iyi ihtimalle geçici bir yardımcıdır, uyum belgesi değildir.
E-ticaret sitem için son tarih tam olarak ne zaman?
6563 sayılı Elektronik Ticaret Kanunu kapsamındaki hizmet sağlayıcıları için genelge iki yıllık uyum süresi öngördü. Genelge 21 Haziran 2025'te yayımlandığına göre son tarih 21 Haziran 2027'dir. Tasarım, geliştirme ve test döngüsü düşünüldüğünde çalışmaya son çeyrekte başlamak gerçekçi değildir.
Erişilebilirlik Logosu nasıl alınır?
Logo başvuruyla değil, izleme sonucuyla verilir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığındaki İzleme Komisyonu, yıllık izleme ve denetleme planı çerçevesinde web sitelerini ve mobil uygulamaları "Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi — A Seviyesi" üzerinden değerlendirir. Erişilebilir bulunan kuruluşlar logoyu iki yıl süreyle kullanma hakkı kazanır.
Nereden başlamalı?
Sıralama genellikle şöyle işliyor: önce mevcut durumu ölçün (yukarıdaki 20 dakikalık test bunun için yeterli), sonra en çok sayfayı etkileyen hatayı toplu olarak düzeltin — kontrast ve form etiketleri çoğu sitede tek seferde çözülebilen kalemlerdir. Şablon düzeyindeki düzeltmeler bittikten sonra içerik üretim akışınıza alternatif metin ve başlık hiyerarşisi kuralını ekleyin ki aynı borç yeniden birikmesin.
Sitenizin hangi maddelerde takıldığını görmek isterseniz web tasarım hizmetimizi inceleyebilir ya da doğrudan teklif alarak mevcut sitenizin erişilebilirlik denetimini isteyebilirsiniz.